CÁC NHẬN ĐỊNH VỀ VACCINES CHỐNG COVID-19 CHO ĐẾN THỜI ĐIỂM ĐẦU THÁNG 8/2021
Hiện cả nước Anh đang xem xét cả Pfizer, Astrazenecca, Moderna, Novavax… cho liều tiêm tăng cường thứ 3, đối với người đã tiêm shot 1 hoặc shot 2. Trong tháng 9 này, 32 triệu người Anh sẽ tiếp tục được thí điểm để tiêm chủng thêm.
Xem: Vaccine booster shots for 32m to begin next month
Đó là vì theo dữ liệu mới từ một số nghiên cứu dịch tễ học của Anh và Mỹ, tổng lượng kháng thể con người có vẻ bắt đầu giảm đi từ sáu tuần sau khi tiêm chủng hoàn toàn và có thể giảm hơn 50% trong vòng 10 tuần kể từ lúc tiêm. Đối với Pfizer, nồng độ kháng thể giảm từ mức trung bình 7506 U/mL sau 21–41 ngày, xuống 3320 U/mL sau 70 ngày trở lên. Đối với Astra Zeneca, mức kháng thể giảm từ mức trung bình 1201 U/mL ở 0–20 ngày xuống 190 U/mL sau 70 ngày trở lên.
Xem: Vaccine antibody levels start to wane at around 2-3 months
Theo một nghiên cứu của Cơ quan Y tế Cộng đồng của nước Anh, được công bố vào ngày 22/5/2021, liều tiêm vaccine thứ nhất của Oxford-AstraZeneca hoặc Pfizer-BioNTech chỉ có thể làm giảm nguy cơ phát triển các triệu chứng bệnh lý của COVID-19 do biến chủng Delta gây ra ở mức 33%, so với 50% đối với biến chủng Alpha. Liều tiêm thứ hai của vaccine AstraZeneca tăng cường khả năng bảo vệ chống lại Delta lên 60% (so với 66% đối với chủng Alpha), trong khi hai liều Pfizer có hiệu quả 88% (so với 93% đối với Alpha).
Xem: Vaccines highly effective against B.1.617.2 variant after 2 doses
Hoa Kỳ cũng đang vật lộn với sự gia tăng các case nhiễm COVID-19, được cho là do biến chủng Delta. Điều đó làm cho số lượng những người Mỹ chưa tiêm phòng trở nên cấp bách hơn bao giờ hết vì nhóm này chiếm phần lớn các ca nhiễm mới, nhập viện và tử vong. Theo một báo cáo nội bộ của CDC, biến thể Delta lây lan nhanh hơn nhiều, có nhiều khả năng lây nhiễm sang người đã được tiêm chủng và có khả năng gây ra bệnh nặng hơn ở người chưa được tiêm chủng so với tất cả các biến chủng đã biết khác. Tài liệu báo cáo này, một bản trình bày slide được chuẩn bị bởi các quan chức trong CDC Hoa Kỳ do báo Washington Post đầu tiên thu thập được, đã cảnh báo rằng biến chủng Delta có khả năng lây nhiễm như bệnh thủy đậu (chickenpox), và lập luận rằng các quan chức chính phủ phải “thừa nhận CUỘC CHIẾN CHỐNG COVID-19 ĐÃ THAY ĐỔI HOÀN TOÀN” (THE WAR HAS CHANGED) vì mức độ nguy hiểm của biến chủng này. Trích dẫn dữ liệu từ một đợt bùng phát ở một quận ở Massachusetts, tài liệu CDC cho rằng việc nhiễm trùng/mang mầm bệnh ở những người đã được tiêm chủng vẫn có thể tạo ra tải lượng virus tương tự như ở những người không được tiêm chủng và bị nhiễm bệnh. Tuy nhiên, giới khoa học thừa nhận rằng khả năng những người được tiêm chủng làm lây lan virus, nếu bị nhiễm bệnh, sẽ ít hơn nhiều so với những người chưa được tiêm chủng. Bản báo cáo của CDC cũng cho biết, biến chủng Delta có khả năng lây truyền cao hơn các loại virus khác trong họ coronavirus như MERS và SARS, cũng như EBOLA và BỆNH ĐẬU MÙA, và thêm rằng mặc dù các vaccine hiện đang có khả năng ngăn ngừa tình trạng nguy kịch nếu nhiễm bệnh, nhưng chúng có thể kém hiệu quả hơn trong việc ngăn ngừa nhiễm bệnh hoặc lây lan mầm bệnh. Báo cáo này đã bị rò rỉ chỉ vài ngày sau khi CDC thay đổi hướng dẫn khuyến cáo rằng, ngay cả những người đã được tiêm chủng cũng nên đeo khẩu trang ở một số cơ sở trong môi trường kín (nhà ở), bất kể họ đã tiêm chủng như thế nào, đặc biệt là ở những khu vực dễ lây truyền virus “đáng kể hoặc cao”. Cuối ngày thứ Sáu 30/7/2021 vừa qua, CDC đã công bố chi tiết hơn về vụ bùng phát ở bang Massachusetts, nơi những người đã được tiêm chủng, rồi thông báo quyết định sửa đổi hướng dẫn đeo khẩu trang trở lại, và điều này đã gây ra phản ứng dữ dội từ những người có tư tưởng bảo thủ trên khắp Hoa Kỳ. Họ đã phát hiện ra rằng vào khoảng kỳ nghỉ ngày mừng lễ độc lập của Mỹ (ngày 4 tháng 7) ở Cape Cod, một đợt bùng phát đã khiến 469 người bị nhiễm bệnh, mặc dù phần lớn trong số này (chiếm 74%) đã được tiêm chủng trước đó. Trong số các mẫu bệnh phẩm được giải trình tự, CDC nhận thấy phần lớn có biến chủng Delta. Dữ liệu được chia sẻ cho thấy rằng những người được tiêm chủng bị nhiễm biến chủng Delta có thể phát thải ra nhiều tải lượng virus giống như những người chưa được tiêm chủng, mặc dù chúng nhấn mạnh rằng vaccine ngăn ngừa được hơn 90% tình trạng bệnh trở nặng.
Xem: ‘The war has changed’: CDC paper warns Delta variant is far more transmissible
Một người đeo khẩu trang trong trung tâm mua sắm Oculus ở thành phố New York vào ngày 29 tháng 7 năm 2021. Nguồn ảnh: Spencer Platt/Getty Images
Tiến sĩ Stephen Griffin, một nhà virus học từ Đại học Leeds, nhấn mạnh rằng việc “nhiễm trùng đột phá” – tức là người đã tiêm phòng đầy đủ nhưng vẫn bị nhiễm bệnh – là chuyện không phổ biến (chỉ chiếm 1-2% theo bản tóm tắt mới nhất của Cơ quan Y tế Cộng đồng Anh, mặc dù với các triệu chứng khác nhau của biến chủng Delta, điều này có thể bị đánh giá thấp). Tuy nhiên, ông vẫn thừa nhận:
“Điều đáng lo ngại là khi những trường hợp nhiễm bệnh như vậy xảy ra, tải lượng/nồng độ virus trong đường thở vẫn xuất hiện giống như khi bị nhiễm bệnh mà chưa tiêm chủng… thì có vẻ như những đợt bùng phát được đề cập là phù hợp với mức độ cao của virus truyền nhiễm đang được phát thải ra trong cộng đồng. Mặc dù vậy, chúng ta phải nhớ rằng, trong tương lai, chúng ta sẽ chứng kiến tỷ lệ [những người được tiêm chủng] bị nhiễm bệnh lớn hơn khi độ bao phủ của thống kê tăng lên trong dân số, nhưng sự khác biệt ở đây chính là chủng Delta chắc chắn có thể làm được chuyện này nhiều hơn, và khiến bệnh nhân bị nhiễm có khả năng mang triệu chứng bệnh lý nhiều hơn so với các chủng khác.”
Như vậy, sẽ không lạ gì khi các quan chức y tế Israel đang lên kế hoạch tiêm nhắc lại vaccine Pfizer-BioNTech chống Covid-19 cho những người trên 60 tuổi vì hiệu quả của loại vaccine này dường như giảm dần khi biến chủng Delta lan rộng khắp thế giới. Kế hoạch này được xác nhận vào ngày 29/7/2021 và bắt đầu tiến hành từ ngày Chúa Nhật 1/8/2021. Bộ Y tế của quốc gia này đã báo cáo vào tuần trước đó rằng vaccine hai liều hiện chỉ có hiệu quả 39% ở Israel, nơi mà biến thể Delta có khả năng lây truyền cao đang trở thành chủng lây nhiễm vượt trội. Các quan chức Israel cho biết, loại thuốc này vẫn hoạt động rất hiệu quả trong việc ngăn tình trạng nguy kịch xảy ra, có hiệu quả 88% đối với tình trạng nhập viện và 91% đối với bệnh nặng. Dữ liệu từ Israel, quốc gia bắt đầu tiêm chủng cho toàn bộ dân số của mình trước nhiều quốc gia khác, đang củng cố lập luận từ các nhà sản xuất dược phẩm rằng cuối cùng, mọi người sẽ cần phải tiêm phòng nhắc lại để bảo vệ khỏi các biến chủng mới xuất hiện mà thôi.
Xem: Israel to give Pfizer Covid booster shots to people over 60 as efficacy appears to wane amid delta
Tiến sĩ Isaac Bogoch, giáo sư về bệnh truyền nhiễm tại Đại học Toronto (Canada), cho biết trong một cuộc phỏng vấn gần đây:
“Chúng ta phải lưu ý rằng, theo thời gian, hiệu quả của những loại vaccine này có thể bị suy giảm.”
Ông nhấn mạnh rằng các mũi tiêm vẫn có hiệu quả cao trong việc ngăn ngừa tình trạng bệnh nặng, giúp hệ thống y tế không bị quá tải khi bước vào những tháng mùa Đông lạnh hơn. Ông khẳng định:
“Chúng ta vẫn đang ở trong kỷ nguyên Covid và bất cứ điều gì cũng có thể xảy ra. Chúng ta phải chuẩn bị và chúng tôi phải nhanh chóng nhận ra rằng mọi người có thể sẽ phải cần tiêm bổ sung để nâng cấp hệ miễn dịch vào một thời điểm nào đó. Các con số thống kê chặt chẽ đang được tiến hành ở các quốc gia như Israel, Vương quốc Anh và nhiều khu vực khác trên thế giới, sẽ rất hữu ích trong việc thúc đẩy chính sách này, bất cứ khi nào chúng ta cần một liều tiêm bổ sung.”
Giám đốc CDC Hoa Kỳ, Tiến sĩ Rochelle Walensky, cho biết trong khi biến chủng Delta đang tấn công những người chưa được tiêm chủng một cách kinh khủng nhất, thì vẫn có một số người đã tiêm vaccine có thể mang tải lượng virus cao hơn những gì đã hiểu trước đây và có khả năng truyền nó cho những người khác. Walensky bổ sung dữ liệu mới cho thấy biến chủng này hoạt động
“rất khác biệt so với các chủng virus trong quá khứ”, cho thấy rằng một số người được tiêm phòng nhưng bị nhiễm biến chủng Delta “có thể lây nhiễm và làm lây lan virus cho những người xung quanh”. Ông nói:
“Đại dịch này tiếp tục đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe của tất cả những người Mỹ. Ngày nay, chúng tôi lập ngành khoa học mới liên quan đến biến chủng Delta, đòi hỏi chúng ta phải cập nhật hướng dẫn về những gì bạn có thể phải làm dù đã được tiêm chủng đầy đủ.”
Xem: Israel says Pfizer Covid vaccine is just 39% effective as delta spreads, but still prevents severe illness
Trong khi đó, Indonesia chìm vào thảm họa khi biến chủng Delta lan rộng trên toàn đất nước này. Vào thứ Tư, ngày 14/7/2021, tổng số case nhiễm bệnh trên toàn quốc đã lên tới hơn 54.000 case, khiến Indonesia trở thành tâm chấn mới của đại dịch ở Châu Á. Theo trang web Our World In Data (OWID), biến thể Delta đã được phát hiện trong 94% các xét nghiệm được thực hiện ở Indonesia trong hai tuần qua trong bối cảnh quốc gia này chỉ mới tiêm chủng đầy đủ được 6% dân số. Đã có những lo ngại thực sự rằng hệ thống chăm sóc sức khỏe của Indonesia đang trên bờ vực sụp đổ nghiêm trọng, khi số giường bệnh và nguồn cung oxygen thiếu hụt ở nhiều bệnh viện. Cũng có lo ngại cho rằng nhiều nhân viên y tế của Indonesia đang căng thẳng, mệt mỏi, bị suy giảm miễn dịch, không đủ sức khỏe để chống lại COVID-19 chủng mới, mặc dù đã được tiêm phòng. Từ ban đầu, Indonesia chủ yếu dựa vào vaccine Sinovac do Trung Quốc sản xuất để bảo vệ dân số chống lại coronavirus, bao gồm cả các nhân viên y tế của nước này. Trong những thử nghiệm lâm sàng, vaccine từ cơ chế virus bất hoạt này của Sinovac và Sinopharm đã được chứng minh là có hiệu quả từ 50 đến 79% trong việc ngăn ngừa nhiễm COVID có triệu chứng và hơn 95% hiệu quả trong việc ngăn ngừa tình trạng nhập viện. Mặc dù không có dữ liệu công khai về mức độ hiệu quả của vaccine Sinovac chống lại biến chủng Delta, nhưng các nghiên cứu sơ bộ đã cho thấy tính hiệu quả của nó có thể thấp tới 20%.
Xem: Neutralizing antibody levels are highly predictive of immune protection from symptomatic SARS-CoV-2 infection | Nature Medicine
Và khi các nhân viên y tế đã được tiêm phòng đầy đủ Sinovac nhưng không chống lại được virus, Bộ trưởng Bộ Y tế Indonesia – ông Budi Gunadi Sadikin – cho biết trong một cuộc họp báo vào ngày 9/7/2021, rằng tất cả các nhân viên y tế sẽ được tiêm một mũi “tăng cường” vaccine Moderna do Mỹ sản xuất, để bảo vệ họ chống lại làn sóng chết người mới. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng vaccine Moderna có hiệu quả hơn 94% trong việc ngăn ngừa COVID-19 ở những người đã tiêm cả hai liều. Một nghiên cứu của Canada đang chờ đánh giá, bình duyệt đồng cấp đã phát hiện ra rằng một liều Moderna duy nhất có hiệu quả 72% trong việc ngăn ngừa lây nhiễm bệnh có triệu chứng do biến chủng Delta gây ra sau hai tuần kể từ lúc tiêm chủng. Điều này có nghĩa là mức độ bảo vệ tương đối được cải thiện đối với nhân viên y tế của Indonesia ngay cả khi chỉ sau một mũi tiêm nhắc lại Moderna.
Xem: How the Delta variant changed the course of the COVID-19 pandemic
Phải chăng vaccine Sinovac và Sinopharm của Trung Quốc không thể chống lại biến chủng mới Delta? Ở Mông Cổ, các bệnh viện quá tải. Tại quần đảo Seychelles nhỏ bé, hơn 100 case nhiễm Covid-19 mới được báo cáo mỗi ngày. Và ở Chile, lệnh cấm vận trên toàn quốc đã được dỡ bỏ trong tuần này – nhưng quốc gia này vẫn đang báo cáo hàng nghìn trường hợp nhiễm mới hàng ngày. Điểm chung của các quốc gia này là họ đã tiêm chủng đầy đủ cho hơn 50% dân số của họ, phần lớn bằng vaccine chống coronavirus do Trung Quốc sản xuất, là Sinovac hoặc Sinopharm. Và điều đó đã đặt ra câu hỏi về tính hiệu quả của các loại vaccine này.
Nếu vaccine Trung Quốc không hiệu quả, đó là một vấn đề lớn – và không chỉ từ khía cạnh sức khỏe cộng đồng, mà còn về mặt ảnh hưởng chính trị. Bắc Kinh đã đánh giá cao danh tiếng của mình trong việc cung cấp vaccine cho các quốc gia khác. Cách đây 3-4 tháng, trong lúc các quốc gia phương Tây tích trữ nguồn cung ứng vaccine cho dân số của họ, Trung Quốc lại có thể gửi tài trợ hoặc tặng vaccine ra nước ngoài. Vào tháng 6/2021, Bộ Ngoại giao Trung Quốc thông báo nước này đã chuyển giao hơn 350 triệu liều vaccine Covid-19 cho hơn 80 quốc gia. Chính chuyện đó đã tương phản với những nỗ lực không phù hợp của phương Tây ngay vào thời điểm căng thẳng giữa Trung Quốc và nhiều nền dân chủ lớn đang tăng cao.
TP. PHỤ DƯƠNG, TRUNG QUỐC – ngày 15/6/2021: Một nhân viên y tế chuẩn bị tiêm một liều vaccine Sinopharm COVID-19. Theo Ủy ban Bảo vệ Sức khỏe Quốc gia Trung Quốc, tính đến ngày 14/6/2021, 31 tỉnh (khu tự trị và thành phố trực thuộc Trung ương), cũng như Quân đoàn Sản xuất và Xây dựng Tân Cương, đã báo cáo tiêm chủng được 904 triệu 134 nghìn liều vaccine COVID-19 do nước này sản xuất. (Nguồn ảnh: Sheldon Cooper/SOPA Images/LightRocket thông qua Getty Images)
Các câu hỏi về tính hiệu quả của vaccine Sinopharm và Sinovac của Trung Quốc hiện gây nguy hiểm cho chiến thắng quyền lực mềm của Bắc Kinh trên toàn cầu, mặc dù người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Wang Wenbin đã bác bỏ những lời chỉ trích đó, gọi chúng là “bôi nhọ … có động cơ thiên vị”.
Giới chuyên gia nói rằng mặc dù những loại vaccine Trung Quốc này có thể không hiệu quả bằng một số loại khác, nhưng chúng không phải là một sự thất bại. Không có vaccine nào có thể bảo vệ 100% chống lại Covid-19, vì luôn xuất hiện các trường hợp “nhiễm đột phá” trong một cộng đồng dân cư đông đúc đã được tiêm chủng. Theo họ, thước đo quan trọng để đạt được sự thành công chống dịch lúc này chỉ là ngăn ngừa trường hợp tử vong và nhập viện, chứ không phải nhắm đến con số 0 ca nhiễm Covid-19. Vậy tại sao lại có những trường hợp tử vong dù đã tiêm chủng các loại vaccine của Trung Quốc?
Trung Quốc có hai loại vaccine được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho phép sử dụng khẩn cấp (emergency use) là Sinopharm và Sinovac. Cả hai đều sử dụng virus bất hoạt (vero cell) để tạo ra phản ứng miễn dịch ở bệnh nhân, một phương pháp chế tạo vaccine truyền thống đã được thử nghiệm và kiểm chứng từ lâu. Ngược lại, Pfizer và Moderna sử dụng một công nghệ chế tạo vaccine mới hơn, gọi là mRNA, trong đó dạy các tế bào của cơ thể cách tạo ra một đoạn protein gai (spike protein – loại protein mở đường cho virus xâm nhập tế bào người) của coronavirus để kích hoạt phản ứng miễn dịch. Cho đến nay, các thử nghiệm cho thấy Sinopharm và Sinovac có hiệu quả chống lại Covid-19 thấp hơn so với các đối tác mRNA của họ. Dựa trên dữ liệu được gửi cho WHO, trong các thử nghiệm ở Brazil, Sinovac có hiệu quả khoảng 50% đối với case nhiễm Covid-19 có triệu chứng và 100% hiệu quả chống lại tình trạng bệnh trở nặng (nguy kịch). Hiệu quả của Sinopharm đối với cả case bệnh có triệu chứng và nhập viện ước tính là 79%. Các chuyên gia cho biết tỷ lệ bùng phát dịch bệnh ở những nơi sử dụng vaccine Trung Quốc cho đến nay, nói chung là khá phù hợp với những gì chúng ta mong đợi từ những tỷ lệ hiệu quả này.
Chile đang báo cáo hàng nghìn ca nhiễm Covid-19 mới mỗi ngày. Đây là trường hợp quốc gia khiến giới khoa học phải vò đầu bứt tai. Ban đầu, họ được ca ngợi vì đã nhanh chóng tiêm chủng cho 62% dân số bằng ít nhất một liều và gần 50% với đầy đủ hai liều, nhưng Chile đã rơi vào tình trạng phải bắt đầu giản cách xã hội lại vào giữa tháng 6/2021 để ngăn chặn một đợt bùng phát 70.000 case nhiễm mới mỗi ngày – một con số ngang bằng với đỉnh của làn sóng đầu tiên được chứng kiến vào năm ngoái (2020).
Khoảng 87% số vaccine được cung cấp tại Chile là Sinovac, trong một thỏa thuận bao gồm
mua khoảng 60 triệu liều trong vòng 3 năm – khiến đất nước này trở thành một trong những khách hàng đặt mua vaccine Trung Quốc lớn nhất ở Châu Mỹ Latin, cùng với Brazil và Mexico. Cho đến hiện nay, gần 80% dân số Chile được tiêm vaccine Sinovac. Nhưng theo Bộ Y tế Quốc gia này, 73% trường hợp vào khoa Hồi sức tích cực từ ngày 17 đến 23/6 đều chưa được tiêm chủng đầy đủ (mới 1 liều, chưa đủ hai liều).
Xem: Las vacunas Sinovac y Pfizer-BioNTech muestran en Chile un 90% y 98% de efectividad para prevenir el ingreso a UCI respectivamente
Châu Mỹ Latin và khu vực Châu Á – Thái Bình Dương
đã mua khoảng 80% trong số 759 triệu liều vaccine mà Trung Quốc bán được cho đến nay. Hầu hết các liều đó, khoảng 511 triệu, đã được phân phối bởi Sinovac, trong đó vaccine của Sinopharm chiếm phần lớn doanh số còn lại cho đến nay.
Châu Mỹ Latin là vùng đặt mua vaccine Trung Quốc lớn thứ hai sau khu vực Châu Á Thái Bình Dương.
Một tình huống tương tự cũng xảy ra ở Seychelles, nơi giới chức trách cho biết hầu hết các trường hợp nguy kịch và nghiêm trọng của Covid-19 đều xảy ra ở những người chưa được tiêm chủng đầy đủ. Quốc gia này đang áp dụng tiêm chủng Sinopharm cho người lớn dưới 60 tuổi, trong khi những người trên 60 tuổi sử dụng Covishield, vaccine AstraZeneca được sản xuất tại Ấn Độ, có tỷ lệ hiệu quả tương tự 76% chống lại tình trạng bệnh Covid-19 có triệu chứng và 100% đối với bệnh nguy kịch.
Xem:
The Seychelles is 60% vaccinated, but still infections are rising. That’s not as bad as it sounds.
AZD1222 US Phase III primary analysis confirms safety and efficacy
Bộ Y tế Seychelles cho biết trong
một bài đăng trên Facebook vào tháng trước rằng trong số 63 người chết vì Covid-19 ở nước này vào thời điểm đó, có 3 người đã được tiêm hai liều. Cả ba đều ở độ tuổi từ 51 đến 80.
Ảnh thống kê của Bộ Y tế Seychelles cho thấy số tỷ lệ tử vong ở người chưa tiêm chủng so với người đã tiêm chủng tại quốc gia này trong đợt lây nhiễm số 3.
Theo Bộ trưởng Y tế của Seychelles, trong số những người bị nhiễm mới,
1/3 được báo cáo đã được tiêm chủng cả hai liều – nhưng không ai trong số họ tử vong. 70% dân số quốc gia này đã được tiêm chủng, chủ yếu là bằng vaccine Sinopharm.
Xem: Seychelles’ health authority: COVID vaccines safe, no deaths among the fully vaccinated – Seychelles News Agency
Theo Enkhsaihan Lkhagvasuren, người đứng đầu Bộ Y tế Mông Cổ về việc thực hiện chính sách y tế cộng đồng, quốc gia này đã tiêm chủng đầy đủ cho 53% dân số, với 80% trong số này được tiêm Sinopharm. Theo Lkhagvasuren, 1/5 trường hợp nhiễm mới Covid-19 ở Mông Cổ đã được tiêm chủng đầy đủ, nhưng 96% trường hợp tử vong do Covid-19 là ở những người chưa được tiêm chủng hoặc chỉ mới tiêm một liều. Để đạt được miễn dịch toàn dân, Lkhagvasuren cho biết hơn 80% dân số Mông Cổ cần phải được tiêm chủng. Đất nước 3 triệu dân này vẫn có 1,6 triệu người dễ bị tổn thương bởi Covid-19.
Xem: Tracking Covid-19 vaccinations worldwide
Odgerel Chuluunbat, một chủ doanh nghiệp được tiêm phòng đầy đủ ở thủ đô Ulaanbaatar của Mông Cổ, người đã xét nghiệm dương tính với Covid-19 hai tuần trước và đã hồi phục tại nhà, cho biết bà tin rằng tình trạng bệnh của mình có thể tồi tệ hơn nhiều nếu không có vaccine Sinopharm. Với nguồn cung vaccine toàn cầu hiện vẫn còn thiếu hụt, nhiều quốc gia đang phát triển có rất ít lựa chọn khác. Mông Cổ đã được phân bổ hơn 112.000 liều AstraZeneca và 126.000 liều Pfizer thông qua chương trình COVAX của Liên Hiệp Quốc, nhưng các vấn đề liên quan đến sản xuất và dịch bệnh bùng phát ở Ấn Độ đã khiến
việc giao hàng bị trì hoãn.
Vậy tại sao có người tiêm vaccine của Trung Quốc vẫn bị chết? Một số người đang tiêm vaccine Sinovac hoặc Sinopharm vẫn tử vong vì nhiễm Covid – mặc dù những trường hợp nhiễm đột phá này có thể xảy ra với bất kỳ loại vaccine nào khác, như Astrazenecca hoặc Pfizer. Theo Tiến sĩ Adib Khumaidi – trưởng nhóm giảm thiểu rủi ro của Hiệp hội Y khoa Indonesia, tại quốc gia này, nơi mà Hội Chữ thập đỏ cảnh báo trong thời gian gần đây đang
“ở bên bờ vực của thảm họa”, ít nhất 88 bác sĩ đã chết vì Covid-19 trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến ngày 26 tháng 6. Ít nhất 20 người đã được tiêm vaccine Sinovac đầy đủ. 35 người khác chưa được tiêm phòng và 33 trường hợp tử vong nữa vẫn đang được điều tra. Ước tính có khoảng 1.600 bác sĩ ở Indonesia đã bị nhiễm Covid-19 chỉ trong tháng 5 và tháng 6, mặc dù không rõ bao nhiêu người trong số đó đã được chủng ngừa. Ts. Adib cho biết hầu hết các nhân viên y tế chết vì họ ở trong một hoàn cảnh đặc biệt: quá tải với bệnh nhân, nghĩa là họ phải làm việc nhiều giờ mà ít được nghỉ ngơi. Ông nói:
“Dựa trên dữ liệu điều tra của chúng tôi, cái chết của các nhân viên y tế không liên quan gì đến vaccine Sinovac. Điều quan trọng nhất là có tiêm chủng vaccine Covid và mọi người nên tiếp tục tuân thủ các quy trình chăm sóc sức khỏe.”
Tiến sĩ Hermawan Saputra, một nhà dịch tễ học và là thành viên của Hiệp hội Chuyên gia Y tế Công cộng Indonesia, cho biết các chủng mới của Covid-19 có tính độc lực cao hơn có thể làm giảm hiệu quả của vaccine.
Tổng thống Indonesia Joko Widodo đã được tiêm liều vaccine Sinovac đầu tiên tại Jakarta vào ngày 13/1/2021.
Vấn đề người được tiêm chủng chết vì Covid-19 không chỉ xảy ra với vaccine Trung Quốc.
Một báo cáo của Cơ quan Sức khỏe Cộng đồng Anh (Public Health England – PHE) vào tháng 6/2021 cho thấy trong số 117 người chết trong vòng 28 ngày sau khi xét nghiệm dương tính với biến chủng Delta ở Anh, 50 người đã được tiêm chủng hai liều. Nhưng những trường hợp tử vong như vậy rất hiếm – tổng cộng có 92.029 trường hợp nhiễm chủng Delta, trong đó 58% là chưa được tiêm chủng. Vương quốc Anh đang sử dụng Moderna và Pfizer / BioNTech, cả hai đều là vaccine công nghệ mRNA, cũng như Oxford / AstraZeneca, sử dụng một công nghệ vaccine khác.
Trong
một bài báo trên tờ Guardian, nhà thống kê học David Spiegelhalter và Anthony Masters cho biết luôn xảy ra một số trường hợp tử vong cho dù từ vaccine có hiệu quả tốt, nhưng không hoàn hảo 100%. Jin Dong-yan, một giáo sư về virus học phân tử tại Đại học Hong Kong, cảnh báo có thể đã xảy ra những vấn đề sức khỏe căn bản nơi những trường hợp nghiêm trọng này. Ông nói, một số người được tiêm vaccine và phải nhập viện với Covid-19 có thể đã bị suy giảm miễn dịch, có nghĩa là cơ thể của họ không thể tạo ra phản ứng miễn dịch mạnh mẽ được nữa.
Có một thông tin từ Bloomberg cho biết vaccine Sinopharm chỉ cung cấp khả năng bảo vệ kém chống COVID-19 ở người cao tuổi, đặt ra câu hỏi cho hàng chục quốc gia đã tiêm vaccine của công ty Trung Quốc cho những nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất của họ. Một cuộc khảo sát mẫu máu được lấy từ 450 người ở Hungary ít nhất hai tuần sau liều Sinopharm thứ hai của họ cho thấy 90% dưới 50 tuổi đã phát triển các kháng thể bảo vệ. Nhưng tỷ lệ này giảm dần theo độ tuổi, và 50% trong số những người trên 80 tuổi không hề có kháng thể. Nghiên cứu trên của hai nhà y sinh Hungary đã được đăng trực tuyến từ ngày 20/7/2021, nhưng chưa được các nhà khoa học khác xem xét. Ba chuyên gia bên ngoài cho biết họ không gặp vấn đề gì với phương pháp nghiên cứu loại vaccine do Viện sản phẩm sinh học Sinopharm Bắc Kinh phát triển. Ở Hungary, lo ngại về các mũi tiêm khiến nhiều người tìm đến các xét nghiệm kháng thể tư nhân. Nhưng cuối cùng thì, thủ đô Budapest đã phải cung cấp dịch vụ xét nghiệm miễn phí dành cho những người cao tuổi như một phần nỗ lực nhằm gây áp lực lên chính phủ để tiến hành cuộc khảo sát rộng hơn của riêng quốc gia này và cung cấp các mũi tiêm tăng cường cho những người cần chúng.
Xem:
Sinopharm Covid Vaccine May Offer Poor Protection for Elderly, Study Says
Study: Chinese COVID shot may offer elderly poor protection
Còn Gs. Jin Dong-yan, người không liên quan đến nghiên cứu này, thì chia sẻ:
“Điều này rất đáng lo ngại, khi những người có nguy cơ cao, lại chỉ có phản ứng kháng thể kém [đối với vaccine Sinopharm]”.
Mức độ kháng thể được tạo ra không phải là thước đo trực tiếp để đánh giá khả năng bảo vệ của một người khỏi bệnh COVID-19, nhưng ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy chúng là một yếu tố chỉ báo tốt. Một chuyên gia cảnh báo rằng việc lựa chọn bộ dụng cụ thử nghiệm có thể hạn chế độ chính xác của các phép đo này. Tuy nhiên, Wang Chenguang, một cựu giáo sư tại Đại học Y tế Công đoàn Bắc Kinh (Peking Union Medical College) và cũng là một chuyên gia miễn dịch học, cho biết những phát hiện của nghiên cứu vẫn có giá trị và là nỗ lực khoa học công khai đầu tiên để phân tích tác dụng của vaccine Sinopharm đối với người cao tuổi. Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc từ chối bình luận về nghiên cứu, nói rằng họ sẽ chỉ phản hồi các nghiên cứu của chính phủ hoặc các tổ chức nghiên cứu lớn.
Điều đáng lưu ý là có một ý kiến từ nhà dịch tễ học của Trinidad & Tobago – Tiến sĩ Avery Hinds, khi ông đã trả lời các câu hỏi tại một cuộc họp báo có liên quan đến nghiên cứu ở Hungary về việc mức kháng thể trong 450 người tham gia nghiên cứu không xuất hiện hoặc bị suy giảm theo tuổi tác, như sau:
Nhìn chung, những gì bạn thấy là những người cao tuổi đôi khi có phản ứng miễn dịch kém mạnh mẽ hơn đối với bất kỳ hình thức tiêm chủng nào, cho dù đó là Sinopharm hay các vaccine khác, giống như hệ quả của việc chức năng hệ thống miễn dịch bị suy giảm một chút khi bạn già đi.
Điều này không đồng nghĩa với việc vaccine kém hiệu quả hơn, mà chỉ là một quan sát cho thấy rằng những người cao tuổi có thể có ít phản ứng miễn dịch có thể đo lường hoặc định lượng được về lượng kháng thể, v.v. nhưng mức độ bảo vệ đó do vaccine mang lại vẫn có hiệu lực ở một mức độ nào đó, và do đó, khuyến cáo về việc tiêm chủng ở người cao tuổi để làm giảm nguy cơ trên thực tế vẫn còn nguyên giá trị.
Trên bình diện toàn cầu, ngoài bất cứ nghiên cứu đơn lẻ nào đang báo cáo về mức độ đáp ứng miễn dịch, những gì chúng ta đang chứng kiến chính là tỷ lệ tử vong trong dân số có giảm đi, đặc biệt là ở những nhóm dân số dễ bị tổn thương nơi các quốc gia đã được tiêm chủng rộng rãi.
Vậy nên điều chúng ta đang nhận ra trên toàn cầu là bằng chứng cho thấy việc tiêm chủng, bao gồm cả vaccine Sinopharm, đã và đang làm việc để giảm thiểu kết quả mà chúng ta muốn tránh nhất – đó là nguy cơ tử vong.
Xem: Dr Hinds on Hungarian study: Sinopharm vaccine still effective
Hiện Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Bahrain đều thông báo từ tháng 5/2021 rằng họ cũng sẽ tiếp tục tiêm liều Sinopharm thứ ba trong bối cảnh lo ngại về phản ứng kháng thể không đủ. Bahrain khuyến cáo những người trên 50 tuổi và một số người dễ bị tổn thương khác nên tiêm vaccine Pfizer-BioNTech để tăng cường khả năng miễn dịch bất kể họ có được tiêm Sinopharm từ ban đầu hay không.
Gs. Jin cho biết hiệu quả của vaccine Trung Quốc có thể không đủ cao để ngăn chặn virus lây lan trong cộng đồng, từ đó đảm bảo được khả năng miễn dịch cộng đồng. Và điều đó cũng khiến nguy cơ xuất hiện các biến chủng mới kháng vaccine có thể xuất hiện trong tương lai. Ông nói:
“Có thể sự kết thúc của đại dịch sẽ bị trì hoãn thêm, hoặc chúng ta phải đối phó nó giống như nhưng căn bệnh tương tự như cúm trong một thời gian dài hơn. Vaccine Sinovac, Sinopharm rất tốt, nhưng chúng không đủ tốt. Chúng ta muốn có vaccine giúp chấm dứt đại dịch hoàn toàn và nếu đúng như vậy, Pfizer và Moderna đang làm tốt hơn nhiều. “
Ông cho rằng các nhà sản xuất vaccine Sinopharm và Sinovac có trách nhiệm cải tiến, hoặc có thể chỉ là vấn đề tăng thêm liều lượng cho một shot (liều tiêm) hoặc thêm liều thứ ba (shot 3). Cũng có những dấu hiệu cho thấy Trung Quốc có thể không dựa hoàn toàn vào vaccine tự sản xuất trong tương lai. Trong một hồ sơ đăng ký trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hong Kong, công ty Dược phẩm Fosun Thượng Hải của Trung Quốc cho biết rằng họ sẽ hợp tác với BioNTech để sản xuất lên đến 1 tỷ liều vaccine mRNA hàng năm. Ngoài ra, vaccine Pfizer và Moderna có thể được tung ra nhiều quốc gia hơn trong năm tới sau khi năng lực sản xuất của họ được cải thiện. Nhưng bây giờ, thì vẫn chưa đủ để bao quát hết mọi nhu cầu trên toàn thế giới. Scott Rosenstein, giám đốc chương trình y tế toàn cầu tại Eurasia Group, cho biết dù thế nào đi nữa, thì tiêm vaccine Trung Quốc vẫn tốt hơn là không tiêm gì cả. Và ông lo ngại rằng những lời chỉ trích về vaccine của Trung Quốc có thể làm cho mọi người chờ đợi cho đến khi có được các loại vaccine hiệu quả hơn. Nhưng bức tranh lớn hơn về tiêm chủng chống COVID-19, Rosenstein nói, không phải là chính trị – mà là về vấn đề sức khỏe.
Một điểm đáng quan tâm trong phân tích thống kê về tính hiệu quả của vaccine Trung Quốc cho thấy, sau khi phê duyệt, bất kỳ sự theo dõi quy mô lớn nào về hiệu quả của các đợt triển khai vaccine Sinovac và Sinopharm từ WHO hoặc các cơ quan chức năng quốc gia được tiêm chủng dường như đều bị bỏ sót. Ngược lại, việc triển khai các loại vaccine khác đã được nhiều cơ quan quản lý của Mỹ, Anh, Châu Âu, cũng như giới nghiên cứu độc lập theo dõi và đánh giá cẩn thận. Chẳng hạn, việc Israel triển khai tiêm chủng vaccine Pfizer trên toàn bộ dân số
đã được báo cáo cho nhiều quốc gia biết chi tiết về dữ liệu dịch tễ, số lần nhập viện và có so sánh đối chiếu trong số hàng trăm nghìn người đã được tiêm chủng với những nhóm tương tự chưa được tiêm. Việc theo dõi cẩn thận các kết quả, bao gồm cả việc công bố kết quả được đánh giá ngang hàng, đã giúp tăng cường niềm tin vào vaccine công nghệ mRNA. Nhưng với các quốc gia đang phát triển và nghèo, khả năng theo dõi được như vậy dường như yếu kém hơn nhiều – hoặc không làm được.
Ngoại lệ là một báo cáo của chính phủ Uruguay hồi giữa tháng 6/2021 về một nghiên cứu trên khoảng 800.000 người đã được tiêm hai mũi vaccine Sinovac – tức là chiếm khoảng 35% dân số. Nghiên cứu này, cho đến nay vẫn chưa được công bố trên một tạp chí được bình duyệt, kết luận rằng số case tử vong ở những người được chủng ngừa bằng vaccine Sinovac đã giảm 95%, nhập viện chăm sóc đặc biệt (ICU) giảm 92% và bị nhiễm bệnh là 61%.
Xem: Sinovac, Pfizer/BioNtech COVID-19 vaccines prove highly effective in Uruguay -government
Cùng thời gian đó, Uruguay đã chứng kiến một trong những mức tăng số case nhiễm mới COVID lớn nhất trên thế giới – với hơn 766 trường hợp/triệu người vào ngày 17/6/2021, so với 50 trường hợp/triệu ở Ấn Độ và chỉ 36 trường hợp ở Hoa Kỳ trong cùng thời điểm.
Cập nhật dịch tễ học hàng tuần của WHO từ ngày 8/6/2021 thừa nhận bằng chứng về hiệu quả của vaccine chống lại các biến chủng vẫn còn ở mức “hạn chế” đến “rất hạn chế”, và thêm rằng vaccine vẫn “có khả năng” cung cấp một số mức độ bảo vệ chống lại dịch bệnh COVID-19. Những biến chủng đáng quan tâm đó bao gồm Alpha, được phát hiện lần đầu tiên ở Anh, Beta (Nam Phi), Gamma (Brazil) và Delta (Ấn Độ). Tất cả những điều đó hiện đã được xác định trong bối cảnh của Châu Mỹ Latin, đặc biệt là ở Chile và Brazil. Đặc biệt, Bản cập nhật Dịch tễ học từ đầu tháng 6 trích dẫn một số nghiên cứu cho thấy rằng các biến chủng Beta và Gamma dường như dẫn đến việc khả năng trung hòa của vaccine Sinopharm và Sinovac giảm xuống ở mức “tối thiểu đến khiêm tốn”; mặc dù đối với biến chủng Alpha, khả năng này vẫn “không bị ảnh hưởng / chỉ mất ở mức tối thiểu”.
Trong khi đó,
giới chuyên gia đã cảnh báo rằng các nghiên cứu về hiệu suất của vaccine chống lại các biến chủng mới chủ yếu chỉ giới hạn ở các quần thể nhỏ hoặc phân tích trong phòng thí nghiệm về cái gọi là “kháng thể trung hòa” được tìm thấy trong mẫu máu – so với những cuộc điều tra dịch tễ học ngoài đời thực. WHO cũng nhấn mạnh rằng tất cả các loại vaccine, bao gồm cả vaccine mRNA hiệu quả nhất, vẫn có thể bị hạn chế tính hiệu quả khi đối mặt với các biến chủng mới. Họ trích dẫn một ví dụ, như
nghiên cứu từ Qatar, cho thấy vaccine Pfizer kém hiệu quả hơn trong việc ngăn chặn bệnh lý có triệu chứng trước các biến chủng Alpha và Beta – mặc dù không nhất thiết người bệnh phải nhập viện và tử vong. Ngược lại, các nghiên cứu từ Israel, nơi có khoảng 53% dân số được tiêm vaccine Pfizer công nghệ mRNA,
đã xác nhận khả năng bảo vệ cao mà vaccine mRNA có thể mang lại đối với biến chủng Alpha.
Nếu hai loại vaccine của Trung Quốc hoạt động kém hiệu quả trong bối cảnh thực tế, nó có thể giáng một đòn lớn vào chương trình COVAX đang khát vaccine. Liên minh Vaccine và WHO có kế hoạch ký kết các thỏa thuận với Sinopharm và Sinovac về việc mua một lượng lớn vaccine dành cho các quốc gia nghèo và đang phát triển, sau quyết định gần đây của WHO về việc
đưa cả hai loại vaccine này vào Danh sách Sử dụng Khẩn cấp (Emergency Use). Nếu có nhiều vấn đề hơn nổi lên đối với loại vaccine này, chuyện đó cũng sẽ đặc biệt là điều đáng tiếc cho Châu Mỹ Latin, nơi hiện đang
chứng kiến tốc độ lây lan COVID cao hơn hầu hết các khu vực khác trên thế giới – bao gồm cả Ấn Độ.
Tin mới nhất vào ngày 30/7/2021 cho biết Cơ quan Khoa học Y tế Singapore (HSA) đã chấp thuận 11 đơn đăng ký của các bệnh viện và phòng khám tư nhân, để đưa vaccine Sinopharm qua đường tiếp cận đặc biệt, và có thể được sử dụng trong trường hợp khẩn cấp. Điều đó nghĩa là, theo phương thức tiếp cận đặc biệt chống đại dịch (PSAR), các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe tư nhân có thể đăng ký để mang thêm nhiều loại vaccine COVID-19 chưa được HSA cho phép vào Singapore để tiêm chủng cho người dân quốc gia này. Cho đến nay, chỉ có vaccine Pfizer-BioNTech và Moderna COVID-19 được cấp phép theo tiêu chuẩn PSAR.
Xem: 11 Singapore private healthcare providers allowed to bring in Sinopharm COVID-19 vaccine
Trong khi đó, nhiều quốc gia Đông Nam Á và Nam Á khác cũng đang đối mặt với làn sóng lây nhiễm mới và tăng đột biến do biến chủng Delta. Thái Lan chứng kiến sự gia tăng các trường hợp nhiễm COVID-19, trong đó, theo Giám đốc Bộ Khoa học Y tế nước này, Tiến sĩ Supakit Sirilak, chủng Delta đã vượt qua Alpha để trở thành biến chủng thống trị chiếm 63% số ca nhiễm mới. Chính phủ Thái Lan hiện đã thông báo lockdown ở Bangkok và các khu vực có nguy cơ cao khác. Đất nước này, vốn phụ thuộc nhiều vào ngành du lịch, chỉ mới mở cửa cho du khách gần đây nhưng hiện đang phải áp dụng lại các biện pháp hạn chế và giãn cách xã hội để hạn chế sự lây lan của dịch bệnh.
Một thành viên quân đội Campuchia tiêm vaccine cho người bên trong vùng báo động đỏ bằng các biện pháp ngăn chặn dịch bệnh nghiêm ngặt tại Phnom Penh, Campuchia, ngày 1 tháng 5 năm 2021, trong bối cảnh bùng phát COVID-19. Nguồn: REUTERS / Cindy Liu
Cambodia sẽ bắt đầu tiêm vaccine tăng cường chống Covid-19, trộn giữa AstraZeneca và các vaccine COVID-19 của Trung Quốc trong nỗ lực chống lại sự lây lan của coronavirus ở quốc gia này. Hôm Chúa Nhật 1/8/2021, Thủ tướng Hun Sen, người phát động chiến dịch tiêm chủng cho trẻ từ 12-17 tuổi trước đó, cho biết liều tiêm thứ ba sẽ được ưu tiên cấp cho từ 500.000 đến một triệu công nhân tuyến đầu. Ông nói:
“Những người đã được chủng ngừa bằng Sinopharm và Sinovac nên được tiêm AstraZeneca như liều tăng cường thứ ba. Đối với những người Cambodia đã được chủng ngừa bằng AstraZeneca, Sinovac cũng nên được tiêm thêm như liều tăng cường thứ ba.”
Xem: Cambodia to mix vaccines as booster shots to fight COVID
Ở những nơi khác, Pakistan cũng đang chứng kiến sự gia tăng số case nhiễm mới sau khi giai đoạn giảm bớt dịch bệnh vào mùa xuân 2021, với việc thủ phủ Karachi ghi nhận số trường hợp nhiễm chủng Delta cao nhất. Hiện chỉ có 2% dân số Pakistan được tiêm chủng đầy đủ. COVAX, chương trình chia sẻ vaccine của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đang có kế hoạch gửi thêm ba triệu liều vaccine Moderna đến Pakistan để giúp chống lại khuynh hướng gia tăng mới này.
[minh họa bởi Muaz Khory cho báo Al Jazeera]
Nhưng tinh thần của giới nhân viên y tế ở một số khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất được báo cáo lại là rất thấp, với một số người ở Malaysia cho biết họ đang phải làm việc theo ca 36 giờ để trang trải cho những đồng nghiệp bị ốm hoặc trong tình trạng tự cách li. Các bác sĩ kiệt sức đã quá chán ngán với việc không được trả lương và có điều kiện làm việc tương xứng ở đất nước này, đến nỗi họ đã phải rời khỏi các bệnh viện trên khắp đất nước, bao gồm cả ở thủ đô Kuala Lumpur.
Xem: Malaysia doctors strike, parliament meets as COVID strain shows
Ảnh hàng trăm nhân viên y tế và bác sĩ xuống đường đình công tại Malaysia. Nguồn: Malaysiakini.
Covid nó có nguyên bãi farm Hiếp Dâm với Huê Cầy up level rồi.
